Onze zeilboot, waarmee we de zuidoostelijke kusten van dit eiland deze keer wilden bevaren, zat in de bagage. Hier kunt u lezen hoe we dat voor elkaar kregen.

En dan houdt op een zeker moment de weg op en moet men te voet verder.
 







Zoals bij zovele oude volkeren was de natuur, en waren vooral bergen voor de Kretenzers 'heilig'. Zij bouwden geen kerken in de plaats waar zij woonden, en hun tempels bevonden zich meestal op een berg. Waar dan allerlei soorten rituelen werden voltrokken. Natuurlijk stonden die rituelen vaak in het teken van toenemende vruchtbaarheid in een tijd dat de (wereld) bevolking nog niet 5% was van die er tegenwoordig is, en men nog echt op elkaar was aangewezen voor het voortbestaan. Nauwe spleten tussen rotspartijen waren vaak plaatsen waar jonge Keftiu-koppeltjes naartoe gingen voor een vermeende grotere kans op conceptie.

En een huwelijk was pas een huwelijk als dit in het bijzijn van getuigen werd geconsumeerd. Zelfs de koning was hiervan niet uitgesloten. Hoe denkt men anders dat de latere Grieken aan hun verhalen over koningin Pasiphae en die stier zouden zijn gekomen?

Daarnaast waren er dan zogeheten 'Heilige Hoogtes' waar vaak een priesteres huisde en waar rituelen werden voltrokken die men zich tegenwoordig slechts met moeite voor kan voorstellen. Maar daarover zo meer, want wij zouden tijdens ons bezoek aan Kreta drie van die 'Heilige Hoogtes' bezoeken. Waarvan eentje vanuit Iraclion.

Maar nu was eerst de geboortegrot van Zeus aan de beurt.

Laat ik wel eerst even vermelden dat er enige onduidelijkheid bestaat of de Ida wel werkelijk DE locatie was waar Amaltheia met baby Zeus zou hebben gescholen. Want in oostelijk Kreta bevindt zich namelijk een berg die 'Dikte' heet en waarvan men hetzelfde beweert. In de buurt van die berg zouden de laatste ECHTE Kretenzers  na de Myceense verovering – door Homeros Eteo-Kretenzers genoemd hebben gewoond en redelijk met rust zijn gelaten. Men denkt zelfs tot in Dorische tijden. Die plaats stond natuurlijk tevens hoog op onze programmalijst. Waarschijnlijk hebben die laatste ECHTE Kretenzers de geboortegrot van het verhaal gewoon verplaatst naar waar zij nog voort konden leven in redelijke pais en vree. Als om aan te geven dat het eigenlijk over hen ging.
Maar wel of niet de originele plaats waar Zeus zou zijn opgegroeid, de Ida heeft door de naam wel een duidelijke link met Troje en dat bewijst dat die naam voor Heilige bergen hoog op de Kretenzische woordenlijst stond. De naam Ida is namelijk niet ontleend aan het Grieks maar aan de oorspronkelijke taal der Keftiu.

Het is een behoorlijk grote grot die duidelijk ooit is ontgonnen op de een of andere manier. De archeoloog Federico Halbherr – dezelfde die de zuid-Minoïsche nederzetting Phaistos zou opgraven (later meer hierover) – heeft hier in ieder geval opgravingen verricht.
Binnen valt echter niet veel te zien wat herinnert aan de jeugd van Zeus hier.
 













Bij het bezoeken van de Ida-grot moet men niet denken belangrijke archeologische overblijfselen te zien te krijgen. Het is een gewone grot, min of meer in dezelfde staat als toen de eerste inwoners van Kreta hier kwamen. Er moet echter wel tot in de tijd van Pythagoras nog een altaar hebben gestaan, maar daar is helaas geen spoor van terug te vinden geweest. Wat nu nog rest is een 'Heilige' plek waar men tot bezinning kon komen. Als men met die gedachte naar de grot toe gaat dan loont het de moeite, en doet men het zoals de Keftiu tot 3500 jaar geleden ook zo'n beetje moeten hebben gedaan.

Er stond tijdens ons verblijf in Iraclion NOG een belangrijke berg op het programma, namelijk de 'Heilige Hoogte'  van Jukhtas.
We wisten nog van voorgaande keren dat we te Knossos waren dat dit een belangrijk heiligdom van de eerste Kretenzers was, er liep zelfs een 'voie sacrée' (in goed Nederlands 'Heilige weg') vanuit Knossos naar deze bergtop.
 







We waren echter eerder nooit in de gelegenheid geweest deze top eens te gaan bezoeken. Want we wisten reeds dat we niet mochten verwachten er veel te kunnen zien. 

Zo was ons al bekend dat er een hek omheen staat en dat men maar zelden iemand toegang ertoe verleent.
Wat dat betreft zouden de andere Heilige Hoogtes die zich in oostelijk Kreta bevinden toegankelijker zijn dan deze, maar Jukhtas was nu eenmaal de belangrijkste – waarschijnlijk omdat het zich vlakbij het belangrijkste religieuze centrum te Knossos bevond, en niet ver van het verblijf van de koning vandaan – dus wilden we deze niet overslaan.
De locatie zou in 1909 reeds door sir Arthur Evans  zijn onderzocht en opgegraven. Ergens is het spijtig dat hij hier niet heeft kunnen – of mogen –  doen wat hij te Knossos wel deed. Namelijk op verantwoorde wijze reconstrueren.
In tegenstelling tot menig ander liefhebber van archeologische opgravingen vinden wij dat Arthur Evans op een esthetische wijze is omgesprongen met de door hem ontworpen reconstructies van sommige opgegraven gebouwen te Knossos.

Hier had ik u reeds een en ander over Knossos verteld. Onbuigzame traditionele archeologen zien Knossos vaak als een door Evans ontworpen archeologisch 'pretpark' waarmee ze willen aangeven dat hij op een verwerpelijke wijze te werk zou zijn gegaan. Ik deel die mening echter niet, na mij voldoende in de werkwijze van sir Arthur te hebben verdiept. In de 'bult' die hij opgroef – en waarin Knossos zich bevond –  was alles min of meer in een staat die men heden ten dage kan aanschouwen Enkel die delen die ooit gestut waren geweest door voornamelijk houten pilaren waren al die eeuwen in de bult op zijn plaats gehouden door aarde. De plaatsen waar die inmiddels vergane pilaren hadden gestaan waren door verkleuringen in de aarde nog duidelijk zichtbaar. Met het weghalen van die aarde neigde de boel natuurlijk gelijk tot instorten.
Evans besloot daarom tijdens het weggraven van de aarde de delen van het gebouw op hun plek te houden of weer recht te zetten waar ze reeds om waren gevallen.
En de pilaren die er ooit hadden gestaan verving hij door betonnen pilaren die hij de kleur van hout gaf. 

Eerlijk gezegd moet ik wel toegeven dat hij hierbij vergat dat de houten pilaren der Minoërs meestal smal van onder en breed van boven waren, maar om hiervoor nu zijn hele werkwijze af te keuren gaat te ver. Beton was in de tijd van Evans HET nieuwe middel wat ideaal leek voor zekere reconstructies.
Tijdens de opgravingen zouden echter sommige delen van de bouwsels dermate beschadigd blijken te zijn dat deze niet in die staat konden worden gelaten, waardoor Evans besloot ze te vervangen voor beton. Hier zie ik evenmin iets onjuist in want de opgraving toonde waar deze bouwsels zich bevonden in de bult, en hoe ze eruit zagen.
Voor wie zelf wil nagaan hoe Evans te werk is gegaan tijdens de opgraving van Knossos, is er genoeg over te vinden en op internet is zelfs een site waar men de tekeningen van Evans terug kan vinden die hij heeft gebruikt bij de reconstructie.

Daarnaast vind ik het een goede beslissing om min of meer op de plaatsen waar men de afbeeldingen der Keftiu – die nu in het archeologisch museum van Iraclion kan bewonderen – waren gevonden, om daar replica's op te hangen. Zo krijgt men een veel beter beeld van hoe het er moet hebben uitgezien dan wanneer men enkel een paar omgevallen muurtjes tot kniehoogte kan aanschouwen.

Helaas zou dit dus niet bij het Heiligdom op de berg Jukhtas gebeuren.

We konden er enkel maar een indruk van krijgen hoe het er in de tijd van Keftiu had uitgezien.

Wat betreft die 'Heilige Hoogtes', eigenlijk kunnen die al een indicatie geven van waar die eerste inwoners van Kreta vandaan moesten zijn gekomen. Natuurlijk is reeds lang bekend dat zij frequent op het Midden-Oosten voeren en dat hun beschaving door die van het Midden-Oosten moest zijn beïnvloed, maar wat als zij daar nu eens oorspronkelijk vandaan zouden zijn gekomen?
Hier opperde ik al de routes die de pioniers van Kreta moesten hebben afgelegd om per simpel vaartuigje op het eiland te komen, maar dat zei nog niet veel over waar ze nu precies vandaan moesten zijn gekomen.

In ieder geval is het begrip 'Heilige Hoogte' in het 'Heilige Land', oftewel huidig Israël-Jordanië-Libanon-Syrië, een veel voorkomend fenomeen. In mijn reisverslag naar de Berg van God heb ik daar reeds een en ander over verteld. Want die 'Berg van God', oftewel het 'Huis van God' dat de naam 'Bethel' droeg, was eveneens een 'Heilige Hoogte' geweest, dat is het eigenlijk nog steeds.

Dankzij het onderzoek en het boek van Merlin Stone, "Eens was God als vrouw belichaamd", heeft men nu een goed idee hoe die 'Heilige Hoogtes' in de oudheid werden gebruikt. De traditie was namelijk dat er op zo'n hoogte vaak een priesteres in een soort van Tempel huisde. Zo'n vrouw werd dan een 'Qadishtu' genoemd (gewijde vrouwe) – duidelijk een benaming die zijn oorsprong in een Semitische taal vindt – en die seksuele gunsten verstrekte aan pelgrims die haar kwamen opzoeken op die hoogte.

Een goed voorbeeld hiervan kan men eveneens in de Odyssee van Homeros terugvinden. Want het bezoek van Odysseus aan Circe in haar tempel boven op een berg geeft aan dat het nog goed bekend moet zijn geweest in Myceense en misschien zelfs wel Dorische tijden. In het verhaal van Odysseus had Circe zijn mannen in dieren veranderd en slechts  met behulp van Hermes en seksuele gunsten had Odysseus die betovering weer ongedaan weten te maken.
Seks werd door de Keftiu en aanverwante volken niet louter als lustbevredigend gezien maar het werd tevens als een 'weg naar verlichting' beschouwd. Men kwam zo in contact met het 'Hogere', dat in een andere dimensie huisde en wat men via de geslachtsdaad enigszins kon ervaren. Men kon zo uiteindelijk ook nieuw leven scheppen en was dat geen magie der Goden?
In het verder oostwaarts gelegen India dacht men er lang eveneens zo over en wist men het helemaal tot een kunst te verheffen (Tantra).
Of de tempelpriesteressen van de Heilige Hoogtes anticonceptiemiddelen   gebruikten is niet bekend, wel is bekend dat men het begrip anticonceptie kende en er nu en dan gebruik van maakte. En wel in de vorm van het 'vrouwencondoom'. Daar gebruikte men een geitenblaas voor. Daar heeft men namelijk voldoende aanwijzingen voor weten te vinden tijdens opgravingen in het Midden-Oosten (Dode zee). En dat in een tijd dat de wereldbevolking nog geen fragment was van tegenwoordig!
Maar waarschijnlijk werden er uit deze verbintenissen wel vaak kinderen geboren, want in het Midden-Oosten was het in ieder geval lange tijd normaal dat bijna iedere vrouw – zelfs, of misschien wel JUIST, de getrouwde – 'diensten' verrichtten in zo'n tempel. De  echtgenoot scheen geen probleem te hebben met het 'kind van een ander' en voedde het op als eigen. Zo werd namelijk de bloedlijn zuiver(der) gehouden en de kans op genetisch overdraagbare aandoeningen kleiner dan wanneer alle kinderen van dezelfde vader en moeder kwamen.
Tegenwoordig kan men zich daar nauwelijks nog wat bij voorstellen. 'Tempel-prostitutie' –  een andere benaming voor die activiteiten – wordt daarvoor teveel aan het huidige begrip prostitutie gelinkt. Dat begon reeds in de Romeinse tijd, toen de handelingen bij zulke dames niets meer van doen hadden met 'het pad naar Verlichting' maar louter lustbevredigende orgies (Saturnaliën) waren geworden.
En prostitutie verricht men tegenwoordig louter nog om commerciële redenen, waardoor het zo mogelijk nog meer een ranzig imago heeft gekregen.
Niemand realiseert zich eigenlijk nog echt dat deze wijze van er tegenaan bekijken reeds begon met het invoeren van het patriarchaat – waarin de vader de zekerheid begon te eisen dat de kinderen van hem waren en hij ze zijn naam gaf en zijn gezin zijn 'bezit' werd. Waarin hij beschikte over leven en dood.
Maar waren die mensen van 5000 jaar geleden werkelijk wel zo dom en onwetend vergeleken met nu? Want zonder ooit van het enkel van moeder op dochter overdraagbare Mitochondrisch DNA te hebben gehoord leek het ze al veel logischer een kind naar de moeder te noemen (matrilineair).

Hoe dan ook, men weet van de eerste inwoners van Kreta – de Keftiu –   dat zij er dezelfde zienswijzen op na hielden als de bevolking in het Midden-Oosten omstreeks dezelfde tijd, en reeds ver daarvoor nog.
Veel van de rituelen der Keftiu waren dan ook van seksuele aard.
De Myceense Grieken zouden in eerste instantie nog veel van de Keftiu overnemen aan cultuur, maar vooral de naamgeving via de vrouw en de vrijheid van handelen van vrouwen ging hen al te ver. (Dat kan men in de Ilias al goed lezen.)


Al is het wel weer zo dat uit het verhaal van Odysseus blijkt dat dit op de eilanden soms nog wel anders liep.  Want men kon enkel maar koning van Ithaka kon worden – tijdens de 20 jarige afwezigheid en mogelijk overlijden van Odysseus – als men met Penelope huwde.

Hieruit blijkt dan wel weer dat zelfs in Myceense tijden vrouwen nog titels konden dragen en door konden geven. Want de koninklijke lijn van Ithaka had via haar (Penelope) gelopen en niet via haar man. En naar ik meen te hebben begrepen had de koning van Sparta (Menelaos) eveneens zijn titel aan zijn vrouw te danken.
Dat overnemen van een adellijke titel kan enkel maar een erfenis der Keftiu zijn geweest die bij de Dorische invallen dan ook volledig verloren zou gaan.

Van de Indo-Europese volken die de Keftiu zouden verdringen, zijn de Myceners nog het meest flexibel tegenover de cultuur van Kreta geweest.
Zelfs sommige vrouwen der Myceners schijnen zich op 'Minoïsche' wijze te hebben gekleed, waardoor men in de beginjaren van de opgravingen te Kreta en te Mycene  gauw de cultuur der Keftiu met die der Myceners verwarde en dacht dat dit een en hetzelfde volk betrof.

In Homeros'  tijd – toen de Dorische Grieken over het gehele Egeïsche gebied waren gaan heersen – was er echter nog maar nauwelijks sprake van deze Kretenzische erfenis. En dat is bijna tot op de dag van vandaag, al toonde men tijdens de openingsceremonie van de Olympische spelen in Athene 2004 dat men gelukkig  alweer aardig wat vrijer is geworden.

Nu is men zelfs trots op wat men eens verfoeide.

In het volgende deel wil ik het gaan hebben over die andere grote opgraving te Kreta die Knossos in principe naar de kroon steekt, namelijk die te Phaistos.
Voordat we aan onze reis over water wilden gaan beginnen besloten we eerst die ook nog te gaan bezoeken.

Jean-Bob Ildanach | 24-07-2012 | 08:02

Gerelateerd aan deze publicatie:

• Puntige pijlen
• Thomas Goes La Coupole, Le Blockhaus
• China wijst de weg
• Facebook begon al in 16de eeuw

Plaats een reactie: