De mens. Koning van de wereld, kroon op de schepping. 
Immer bezig met het temmen van de natuur. In zijn blikveld aanschouwt hij vol trots een uitgestrekt cultuurlandschap, waarover hij zich heer en meester waant. Maar achter zijn rug stroomt het water binnen, waait de woeste wind, groeit de wilg gestaag en rukken de wilde beesten op.

In deze blogreeks gaan we op safari naar groot en klein wild in ons gemaakte land en proberen we een beeld te krijgen van de manier waarop mens en dier zo dicht op elkaar kunnen samenleven. In het tweede deel: de GMK. 

Slootleven
Slootleven op een oude schoolplaat

In het vorige deel liet ik al vallen dat er tijdens de speurtocht naar de bever ook andere interessante diersoorten op ons pad kwamen. Via betrokkenheid bij natuuronderzoek werd de interesse voor een "terra incognita" ontdekt: de onderwaterwereld van sloot en kreek en de overlevingsstrategie van de GMK in het bijzonder.

GMK
GMK

De GMK, ook wel de Grote Modderkruiper genoemd (evenals "weeraal" of "fluitaal"), is een inheemse vissoort die met de status kwetsbaar voorkomt op de Rode Lijst.
Het vangen, of het ondernemen van pogingen daartoe, is tegenwoordig verboden. Jammer, als je door verhalen over vroeger, toen het beestje nog weeraal genoemd werd, geïnteresseerd raakt in dit bijzondere dier dat vrij verscholen leeft. Een beetje geluk hielp ons een handje: we kenden een onderzoeker met een vrijstellingsvergunning voor onderzoek naar deze soort (die nog hulp nodig had!) én we troffen een geïsoleerd water aan waar deze zeldzame vissoort nog vrij algemeen bleek voor te komen. Onze interesse was gewekt, vooral toen bleek dat het watertje enkele maanden per jaar droogviel. Want hoe overleeft een vis zonder water?

Weeralen in pot

De weeraal heeft een aparte manier van ademhalen: naast kieuwen kent deze vis ook een huid- en darmademhaling.
Darmademhaling is een bijzonder fenomeen en kan plaatsvinden doordat de darmen van deze vis voorzien zijn van zeer fijne bloedvaten, zoals ook in onze longen het geval is. De GMK neemt boven water een hap lucht en zwemt verticaal naar beneden, hierdoor komt de luchtbel vrij snel in de darmen terecht. In zuurstofarm water kan de vis zo toch overleven, terwijl zijn concurrenten of vijanden het hier tegen hem afleggen. Als de vis beet wordt gepakt (wat beslist niet makkelijk is vanwege de glibberige slijmlaag), perst de lucht zich hoorbaar naar buiten. Fluitaal was daarom zijn vierde naam.

Vroeger, toen het nog niet verboden was de vis te vangen, werd de vis als buienradar gebruikt. De GMK wordt bij naderend slecht weer vrij beweeglijk, waardoor naderende regen of onweer te voorspellen viel.

Wanneer aan het eind van de zomer de kreken droogvallen, graaft de GMK zich diep in de modder in. Via zijn huid kan hij nog nét genoeg zuurstof opnemen om de winter te overleven. In het voorjaar, wanneer de kreek weer gevuld is, paait de GMK in ondiep water waarin veel planten groeien. De concurrenten hebben de droogte en de kou vaak niet overleefd, de nieuwe generatie kan ongestoord opgroeien. 

GMK
Het voorkomen van de GMK, volgens RAVON

Het was bijzonder om te ontdekken dat de GMK in een goed gedijende populatie bleek voor te komen in het natuurgebied waar we ook de bever zagen. Dat de soort daar zat was niet bekend bij Stichting Reptielen en Amfibieën Onderzoek Nederland, de Ravon. Deze stichting geeft o.a. beheersadvies aan de overheid en doet onderzoek naar populaties. Op bovenstaande kaart is te zien dat de verspreiding van de soort de afgelopen jaren flink is afgenomen. Onze vangsten zijn gemeld bij Ravon en inmiddels ook te bewonderen op Waarneming.nl .

Glimlach%20en%20GMK
Glimlachende GMK

In ons land zijn nog een paar soorten modderkruipers actief. Naast de GMK kennen we ook de KMK, oftewel de Kleine Modderkruiper, deze vissoort is een stuk algemener dan zijn grote neef. Daarnaast wordt tegenwoordig ook een verre neef waargenomen: De Aziatische Modderkruiper is een illegaal uitgezette exoot, die als aquariumvis hierheen is gekomen en zich hier ook weet te handhaven. Deze populatie kan de inheemse GMK gaan bedreigen, omdat ze concurrenten zijn die in dezelfde biotoop kunnen overleven. 
Gelukkig leeft de modderkruiper uit ons onderzoek in een afgedamde kreek die niet in verbinding staat met ander water. De kans dat dit een van de weinige gezonde populaties van ons land wordt, wordt hiermee steeds groter.

Een aflevering van Buitengewoon met o.a. de GMK als onderwerp

Tijdens onze speurtocht naar de modderkruiper stuitten we nog op sporen van andere dieren die we graag voor onze camera willen krijgen. Over die avonturen houden we u graag ook op de hoogte, als u tenminste nog tijd heeft om ze te lezen: want Nederland is safariland...
Gerelateerd aan deze publicatie:
nupeet: Butegeweun.
Unity in the Heart of Diversity
Op 04-06-2013 9:15:50 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
hugo: Goed bezig Meneer!
Interesse in onze biotoop is nodig om ze gezond en in stand te houden.
DansFans: je dance, donc je suis.
Op 04-06-2013 9:47:37 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
stoerecurry: Weer mn dagelijkse dosis verwondering quotum gehaald.
Most people do not listen with the intent to understand, they listen with the intent to reply.
Op 04-06-2013 10:09:11 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Flynn: Interessant, ben benieuwd naar deel 3.
So basically, that's it.
Op 04-06-2013 10:15:13 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
hugo:
Flynn:
Interessant, ben benieuwd naar deel 3.

wij ook...
DansFans: je dance, donc je suis.
Op 04-06-2013 11:05:35 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
psixty4: Mooi artikel over een mooi stukje natuur, zo dicht bij huis.

Ik hoop wel dat meneer Glimlach bonnetjes in mag leveren bij de GWredaxi, zodat 'ie z'n nieuwe kaplaarzen kan declareren.
It's all a figment of imagination!
Op 04-06-2013 16:10:17 | Kudos: 1 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Buff: Doet me glimlachen dit blog; was helemaal nog niet bekend met deze modderkruiper en zijn vreemde manier van ademdarmhalen. En de 'schoolplaat met slootleven' roept toch wel enige nostalgische gevoelens bij me op.

Bedankt en proficiat Meester Glimlach...
Ik ben ook gek... :P
Op 04-06-2013 22:42:25 | Kudos: 2 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Sinbad: Kan je modderkruipers eten?

Meneer Glimlach:
we troffen een geïsoleerd water aan waar deze zeldzame vissoort nog vrij algemeen bleek voor te komen.

Meneer Glimlach wie is we? en kunnen jullie nog een gemotiveerde harpoenist gebruiken?
(bericht gewijzigd op 12/6/2013 6:24)
100 km is niet ver behalve als je het moet lopen
Op 12-06-2013 6:18:43 | Kudos: 2 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Is it electrickery?
Op 25-07-2013 10:43:02 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
stoerecurry: Moet dat niet wezen : duikt op in brabant?
Most people do not listen with the intent to understand, they listen with the intent to reply.
Op 25-07-2013 11:13:02 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Flynn:
stoerecurry:
Moet dat niet wezen : duikt op in brabant?

Dat staat er (nu) toch ook?
So basically, that's it.
Op 25-07-2013 11:50:47 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
stoerecurry:
Flynn:
stoerecurry:
Moet dat niet wezen : duikt op in brabant?

Dat staat er (nu) toch ook?

Klopt ze hebben het aangepast, maar niet in de URL, kijk maar
Most people do not listen with the intent to understand, they listen with the intent to reply.
Op 25-07-2013 12:24:21 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Sitemap - © 2017Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden